2-tur qandli diabet va MASLD bilan og‘rigan bemorlarda SGLT-2 ingibitorlarining jigar steatozi va fibroziga ta’siri

Metabolik disfunksiya bilan bog‘liq steatotik jigar kasalligi (MASLD) 2-tur qandli diabet (2TQD) bilan og‘rigan bemorlarda eng ko‘p uchraydigan komorbid holatlardan biri hisoblanadi. Insulinrezistentlik, dislipidemiya va adipokinlar disbalansi jigar steatozi va fibrozining rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. So‘nggi yillarda natriy-glyukoza kotransporteri 2-turi ingibitorlari (SGLT-2 ingibitorlari) nafaqat glyukozani pasaytiruvchi ta’sirga, balki qo‘shimcha organoprotektiv xususiyatlarga ham ega ekanligini ko‘rsatuvchi dalillar ortib bormoqda. Tadqiqotga 2-tur qandli diabet bilan og‘rigan 150 nafar bemor kiritildi. Bemorlar qabul qilgan glyukozani pasaytiruvchi terapiya turiga ko‘ra to‘rt guruhga ajratildi: biguanidlar va SGLT-2 ingibitorlari bilan davolangan bemorlar; SGLT-2 ingibitorlarini bazal insulin terapiyasi bilan birga olgan bemorlar; biguanidlar va DPP-4 ingibitorlari bilan davolangan bemorlar; biguanidlar va sulfonilmochevina preparatlari bilan davolangan bemorlar. Guruhlar o‘rtasida jigar steatozi, fibroz parametrlar va metabolik ko‘rsatkichlar qiyosiy baholandi. Jigar holati FibroScan tranzient elastografiyasi yordamida baholandi. Steatoz darajasi nazorat qilinadigan so‘nish parametri (CAP, dB/m) orqali, jigar fibrozi esa jigar qattiqligi ko‘rsatkichi (LSM, kPa) orqali baholandi. 6 oylik davolashdan so‘ng SGLT-2 ingibitorlari bilan davolangan guruhlarda FibroScan CAP ko‘rsatkichlarining sezilarli pasayishi kuzatildi. Xususan, CAP biguanid + SGLT-2 ingibitori guruhida 267,4 ± 35,1 dB/m dan 238,6 ± 27,4 dB/m gacha, SGLT-2 ingibitori + bazal insulin guruhida esa 265,8 ± 33,9 dB/m dan 242,1 ± 28,2 dB/m gacha pasaydi (p<0,01). Biguanid + DPP-4 ingibitori va biguanid + sulfonilmochevina guruhlarida sezilarli o‘zgarishlar kuzatilmadi. LSM orqali baholangan jigar fibrozi SGLT-2 ingibitorlari guruhlarida pasayish tendensiyasini ko‘rsatdi, biroq farqlar statistik jihatdan ahamiyatli emas edi. Shu bilan birga, CAP qiymatlari va HOMA-IR, HbA1c, ALT hamda AST darajalari o‘rtasida ijobiy korrelyatsiyalar aniqlandi. Eng kuchli korrelyatsiya biguanid + sulfonilmochevina guruhida CAP va HOMA-IR o‘rtasida kuzatildi (r=0,63; p<0,001). SGLT-2 ingibitorlarini qabul qilgan guruhlarda CAP qiymatlari va triglitseridlar, shuningdek leptin va adiponektinni o‘z ichiga olgan adipokinlar o‘rtasida kuchli korrelyatsiyalar aniqlandi. Ushbu natijalar SGLT-2 ingibitorlarining lipid almashinuvi va adipokinlar disbalansiga ta’siri orqali jigar steatozini kamaytirishdagi muhim rolini ko‘rsatadi. Bundan tashqari, SGLT-2 ingibitorlari guruhlarida CAP va TVI, HOMA-IR hamda HbA1c o‘rtasidagi nisbatan kuchsizroq korrelyatsiyalar ushbu preparatlarning mustaqil gepatoprotektiv va antisteatotik ta’sirlariga ega bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.