Toshkent shahridagi bolalarda tug‘ma gipotireoz: klinik-diagnostik jihatlar

Tug‘ma gipotireoz (TG) bolalik davrida eng ko‘p uchraydigan endokrin buzilishlardan biri bo‘lib, erta yoshda intellektual yetishmovchilikning oldini olish mumkin bo‘lgan yetakchi sabablaridan biridir. Ushbu tadqiqotning maqsadi O‘zbekistonning Toshkent shahrida yashovchi bolalarda TG diagnostikasi va og‘irlik darajasini stratifikatsiya qilishda boshlang‘ich tireotrop gormon (TTG) darajasi hamda ultratovush tekshiruvi orqali baholangan qalqonsimon bez (QB) strukturaviy xususiyatlarining prognostik rolini baholashdan iborat edi. Toshkent skrining markazida kuzatuvda bo‘lgan, TG tashxisi tasdiqlangan 191 nafar bola ishtirokida retrospektiv kohort tadqiqot o‘tkazildi. Tug‘ilishdagi antropometrik ko‘rsatkichlar, davolashdan oldingi va keyingi TTG darajalari, qalqonsimon bez ultratovush tekshiruvi natijalari, suyak yoshi va neyrodevelopmental natijalar Mann–Whitney U-testi, Wilcoxon signed-rank testi va Spearman rank korrelyatsiya koeffitsienti yordamida tahlil qilindi; p<0,05 statistik ahamiyatli deb hisoblandi. Tashxis qo‘yilgan paytdagi median yosh 34 kunni tashkil etdi; hayotning dastlabki 30 kuni ichida erta tashxis qo‘yish bemorlarning faqat 42,9% ida amalga oshirilgan. Boshlang‘ich TTG medianasi 101,5 mIU/l bo‘lib, levotiroksin terapiyasidan so‘ng sezilarli darajada 1,30 mIU/l gacha kamaydi (p<0,001). Bemorlarning aksariyatida QB strukturaviy patologiyasi aniqlangan: gipoplaziya 50,8% da, aplaziya yoki ageneziya 25,7% da. TTG darajalari morfologik kichik guruhlar o‘rtasida statistik jihatdan sezilarli farq qilmadi (p=0,141). Neyrodevelopmental buzilishlari bo‘lgan bolalarda TTG medianasi ancha yuqori bo‘lgan (216,0 ga nisbatan 100,0 mIU/l, p=0,001) va tashxis sezilarli darajada kechroq qo‘yilgan (161 kunga nisbatan 30 kun, p<0,001). TTG darajasi va tashxis qo‘yilgan yosh o‘rtasida o‘rtacha ijobiy korrelyatsiya aniqlandi (Spearman r=0,303, p<0,001). Olingan natijalar boshlang‘ich TTG TG og‘irligi va neyrodevelopmental natijalarning ishonchli prediktori ekanligini, tashxis qo‘yilgan yosh esa kognitiv prognozning eng kuchli mustaqil omili ekanligini tasdiqlaydi. Ushbu natijalar neonatal skrining dasturlarini kuchaytirish va TTG o‘lchovi bilan qalqonsimon bez ultratovush baholashini birlashtirgan integratsiyalashgan diagnostik yondashuvni qo‘llab-quvvatlash zarurligini ko‘rsatadi.