O‘zbek populyatsiyasida 2-tur qandli diabet fenotiplari

2-tur qandli diabet (2TQD) butun dunyo bo‘yicha 500 milliondan ortiq odamda uchraydi va yurak-qon tomir o‘limi, surunkali buyrak kasalligi hamda jigar sirrozining yetakchi sabablaridan biri hisoblanadi. Mavjud davolash yondashuvlarining asosiy cheklovi biologik jihatdan geterogen bemorlar guruhlarida yagona terapevtik algoritmlardan foydalanilishidir. 2018-yilda Ahlqvist va hammualliflar oltita o‘zgaruvchi — GADA, kasallik namoyon bo‘lish yoshi, TVI, HbA1c, HOMA2-B va C-peptid asosida hisoblangan HOMA2-IR bo‘yicha ma’lumotlarga asoslangan klaster tahlili yordamida 2-tur qandli diabetni subklassifikatsiya qilishning yangi konsepsiyasini taklif qildilar. Aniqlangan beshta klasterdan uchtasi — og‘ir insulinrezistent diabet (SIRD), semizlik bilan bog‘liq o‘rtacha diabet (MOD) va yosh bilan bog‘liq o‘rtacha diabet (MARD) — 2-tur qandli diabetning GADA-manfiy shakllariga kiradi va turli asoratlar xavfi bilan tavsiflanadi. SIRD diabetik buyrak kasalligi va noalkogol yog‘li jigar kasalligi xavfining eng yuqoriligi bilan bog‘liq, MARD esa eng “yengil” fenotip sifatida tavsiflangan. Ushbu klassifikatsiyaning qayta takrorlanishi Germaniya, Hindiston, Meksika va Xitoy kohortalarida tasdiqlangan. Biroq mavjud barcha tadqiqotlar Yevropa, Janubiy Osiyo yoki Sharqiy Osiyo populyatsiyalarida o‘tkazilgan. 2-tur qandli diabet kasallanishi eng yuqori o‘sish sur’atlaridan birini ko‘rsatayotgan Markaziy Osiyo mintaqasi bo‘yicha ma’lumotlar mavjud emas. Bundan tashqari, mavjud tadqiqotlarning hech birida 2-tur qandli diabet fenotiplari va STI markerlari o‘rtasidagi bog‘liqlikda jinsiy farqlar tahlil qilinmagan, fenotiplar bo‘yicha periferik insulinrezistentlikni baholash va jigar fibrozi xavfini prognozlash uchun eGDR indeksi qo‘llanilmagan hamda HOMA2-B/IR nisbati insulinrezistentlikka β-hujayralar moslashuvining integral ko‘rsatkichi sifatida o‘rganilmagan.