Olmaliq kon-metallurgiya kombinati xodimlari orasida 2-tur qandli diabetning klinik tavsifi, glikemik nazorati va asoratlari

Olmaliq kon-metallurgiya kombinati (OKMK) Markaziy Osiyodagi eng yirik sanoat majmualaridan biri hisoblanadi; biroq ushbu korxona xodimlari orasida 2-tur qandli diabetning klinik-metabolik xususiyatlari bo‘yicha ma’lumotlar deyarli mavjud emas. Ushbu tadqiqotning maqsadi 2-tur qandli diabet bilan og‘rigan 100 nafar OKMK xodimida sotsiodemografik va klinik-metabolik xususiyatlar, glikemik nazorat darajasi, diabetik asoratlar va komorbid holatlar tarqalishi hamda davolash sxemasi xususiyatlarini baholashdan iborat edi. Tibbiy hujjatlar asosida demografik ko‘rsatkichlar, kasbiy anamnez, kasbiy zararli omillar mavjudligi, antropometrik ma’lumotlar, kasallik davomiyligi, uglevod va lipid almashinuvi ko‘rsatkichlari, buyrak funksiyasi, diabetik asoratlar, yurak-qon tomir komorbidligi, olib borilayotgan glyukozani pasaytiruvchi terapiya, shuningdek, FRAX shkalasi bo‘yicha 10 yillik sinish xavfi tahlil qilindi. Tekshirilgan bemorlarning aksariyatini erkaklar tashkil etdi — 82%, ayollar esa 18% ni tashkil etdi. Bemorlarning o‘rtacha yoshi 51,8 ± 7,9 yil bo‘ldi. O‘rtacha tana vazni indeksi (TVI) 29,15 ± 3,32 kg/m² ni tashkil etdi. Ortiqcha vazn bemorlarning 51% ida, I darajali semizlik 32% ida va klinik ahamiyatli semizlik (TVI ≥35 kg/m²) 7% ida aniqlangan. Og‘ir metallar, kimyoviy moddalar, shovqin va chang kabi kasbiy zararli omillar ta’siri bemorlarning 76% ida hujjatlashtirilgan. Uch nafar bemorda (3%) nogironlik guruhi mavjud edi. 2-tur qandli diabetning o‘rtacha davomiyligi 5,4 ± 3,6 yilni tashkil etdi. HbA1c ning o‘rtacha darajasi 9,63 ± 1,81% bo‘ldi. HbA1c <7,0% maqsadli darajasiga faqat 8% bemorda erishilgan. Och qoringa plazma glyukozasining o‘rtacha darajasi 7,66 ± 1,38 mmol/l, postprandial glyukoza esa 12,44 ± 2,95 mmol/l ni tashkil etdi. Umumiy xolesterinning o‘rtacha darajasi 5,00 ± 0,92 mmol/l bo‘ldi. O‘rtacha glomerulyar filtratsiya tezligi 104,33 ± 15,24 ml/min/1,73 m² ni tashkil etib, buyrak funksiyasi asosan saqlanganligini ko‘rsatadi. FRAX ko‘rsatkichi o‘rtacha 7,13 ± 3,17% bo‘lib, diapazoni 2,9–26,0% ni tashkil etdi; hech bir bemorda u alohida aralashuv uchun chegaradan oshmagan. Diabetik distal sensor polineyropatiya barcha 100 nafar bemorda (100%) aniqlangan. II bosqich ustunlik qilgan (93%); III bosqich 6 nafar bemorda (6,0%) kuzatilgan, jumladan diabetik oyoq sindromining ikki holati aniqlangan, ulardan biri flegmona bilan asoratlangan. Diabetik retinopatiya bemorlarning 19% ida tashxislangan. Diabetik nefropatiya faqat 1 nafar bemorda (1,0%) aniqlangan. Yurak-qon tomir komorbidligi keng tarqalgan edi: arterial gipertenziya 55% bemorda, yurak ishemik kasalligi 48% da va surunkali yurak yetishmovchiligi 66% da aniqlangan. Glikemik nazorat sxemasida GLP-2 retseptor agonistlari bemorlarning 59% ida, metformin 50% ida, DPP-4 ingibitorlari 17% ida, insulin terapiyasi 16% ida va sulfonilmochevina preparatlari 4% ida qo‘llanilgan. Insulin va peroral terapiya kombinatsiyasi 12% bemorda qo‘llanilgan. Parhez tavsiyalariga rioya qilish faqat 42% bemorda kuzatilgan, 72% esa glyukometr va test-tasmalarni o‘z ichiga olgan o‘z-o‘zini nazorat qilish vositalariga ega bo‘lgan. 2-tur qandli diabet bilan og‘rigan OKMK xodimlari yaqqol qoniqarsiz glikemik nazorat, diabetik polineyropatiyaning yuqori tarqalishi va sezilarli yurak-qon tomir komorbidligi bilan tavsiflanadi.