2-TUR QANDLI DIABET BILAN YASHOVCHI SHAXSLARNING YURAK-QON TOMIR KASALLIKLARI HAQIDAGI XABARDORLIGI VA BILIMLARINI BAHOLASH

Diabet XXI asrning global sog‘liqni saqlash sohasidagi eng jiddiy muammolaridan biridir. Har yili ushbu kasallik bilan yashovchi insonlar soni ortib bormoqda va u hayotni tubdan o‘zgartiruvchi asoratlarga olib kelishi mumkin. Hisob-kitoblarga ko‘ra, hozirda diabet bilan kasallangan 530 milliondan ortiq katta yoshli kishidan tashqari, yana 500 milliondan ortiq katta yoshli kishida glyukozaga tolerantlik buzilgan bo‘lib, bu ularda kelajakda kasallik rivojlanish xavfini oshiradi (International Diabetes Federation, 2025).

O‘zbekiston Respublikasining viloyat endokrinologiya dispanserlarida ro‘yxatga olingan 2-tur qandli diabetli bemorlar soni 2014-yilda 155 876 nafarni tashkil etgan bo‘lsa, 2023-yilga kelib 377 115 nafarga yetgan.

Bu 2014-yilga nisbatan qariyb 2,5 barobar ko‘pdir. Diabet va uning asoratlari aksariyat mamlakatlarda bevaqt o‘limning asosiy sabablaridir. 2021-yilda 20–79 yoshdagi taxminan 6,7 million kishi diabet tufayli vafot etgan, bu har besh soniyada bir o‘limga teng. Ushbu yosh guruhida dunyo bo‘yicha barcha sabablarga ko‘ra o‘limlarning sezilarli qismi diabet hissasiga to‘g‘ri keladi (IDF Diabetes Atlas, 2025).

Yurak-qon tomir kasalliklari diabet bilan yashovchi insonlar orasida o‘limning yetakchi sabablaridan biri bo‘lib, ayrim populyatsiyalarda o‘limlarning 50–60 foizini yoki undan ko‘prog‘ini tashkil etadi. Bunda, ayniqsa, yurak ishemik kasalligi (YIK) asosiy o‘rin tutadi. Bu FinnDiane va Verona Diabetes Study kabi prospektiv kuzatuv tadqiqotlari natijalariga mos keladi. Ushbu tadqiqotlarda HbA1c va glikemiya o‘zgaruvchanligining ortishi yurak-qon tomir asoratlari rivojlanishi bilan mustaqil ravishda bog‘liq bo‘lgan.