Subklinik va yaqqol gipo- hamda gipertireozda tireoid gormonlarning suyak to‘qimasiga ta’siri - Muratova , Shaxlo; Alimov , Anvar; Alimov , Anvar (O‘zbekiston Ochiq Konferensiyasi, 2026)
Qalqonsimon bez kasalliklarining tarqalishi butun dunyo bo‘yicha ortib bormoqda, bu esa ularning tizimli ta’sirlarini o‘rganishni juda dolzarb qiladi. Tireoid gormonlar osteoblastlar va osteoklastlarga ta’sir qilish orqali suyak to‘qimasi remodellashtirilishi jarayonlarini boshqarib, suyak metabolizmida muhim rol o‘ynaydi. Tireoid gormonlarning ham yetishmovchiligi, ham ortiqchaligi suyak hosil bo‘lishi va suyak rezorbsiyasi o‘rtasidagi muvozanatni buzishi mumkin, bu esa suyak mineral zichligining pasayishi va sinish xavfining oshishiga olib keladi. Gipotireoz va gipertireozning subklinik shakllari alohida klinik qiziqish uyg‘otadi, chunki suyak to‘qimasidagi metabolik o‘zgarishlar yaqqol klinik belgilar bo‘lmagan holatda ham rivojlanishi mumkin.Ushbu tadqiqotning maqsadi subklinik va yaqqol gipo- hamda gipertireoz bilan og‘rigan bemorlarda suyak metabolizmi markerlari va suyak mineral zichligini baholash orqali tireoid gormonlarning suyak to‘qimasiga ta’sirini aniqlashdan iborat edi.Tadqiqotga Toshkent, O‘zbekiston shahridagi akademik Yo. X. To‘raqulov nomidagi Respublika ixtisoslashtirilgan ilmiy-amaliy tibbiyot endokrinologiya markazida tekshiruv va davolanishdan o‘tgan 25–65 yoshdagi 120 nafar bemor kiritildi. Bemorlar to‘rt guruhga bo‘lindi: subklinik gipotireoz, yaqqol gipotireoz, subklinik gipertireoz va yaqqol gipertireoz, har bir guruhda 30 nafardan bemor. Nazorat guruhini yosh va jins bo‘yicha mos keluvchi 30 nafar sog‘lom eutireoid shaxs tashkil etdi. TSH, erkin tiroksin (fT4), erkin triyodtironin (fT3), osteokalsin, I turdagi kollagen β-C-terminal telopeptidi (β-CTx), suyak-spetsifik ishqoriy fosfataza, paratireoid gormon va D vitamini zardob darajalari immunoferment tahlil usuli yordamida aniqlandi. Suyak mineral zichligi ikki energiyali rentgen absorpsiometriya (DXA) usuli bilan bel umurtqalari (L1–L4) va son suyagi bo‘yni sohasida baholandi. Statistik tahlil SPSS Statistics 26.0 dasturi yordamida amalga oshirildi.
Keywords: Tireoid gormonlar; gipotireoz; gipertireoz; subklinik qalqonsimon bez disfunksiyasi; suyak to‘qimasi; suyak mineral zichligi; osteoporoz; suyak remodellashtirilishi; DXA; osteokalsin; β-CTx