Nazorat qilinadigan ovqatlanishning innovatsion modeli: metabolik salomatlik va ijtimoiy-iqtisodiy samaradorlikka ta’siri - Axmedova , Madina; Xolikova, Adliya (O‘zbekiston Ochiq Konferensiyasi, 2026)
Metabolik buzilishlar, jumladan semizlik, 2-tur qandli diabet, arterial gipertenziya va dislipidemiya butun dunyo bo‘yicha surunkali noinfeksion kasalliklar hamda yurak-qon tomir asoratlarining yetakchi sabablaridan biri hisoblanadi. Tadqiqotning maqsadi aholining kaloriyani nazorat qilish, sog‘lom ovqatlanishning mavjudligi va nazorat qilinadigan ovqatlanishning innovatsion modeli ahamiyatiga munosabatini baholashdan iborat edi. Google Forms yordamida turli yosh guruhlariga mansub 202 nafar respondent ishtirokida ko‘ndalang onlayn so‘rov o‘tkazildi. Tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, ishtirokchilarning 56,4% muntazam ravishda uydan tashqarida ovqatlanadi, 65,3% arzon sog‘lom ovqat topishda qiyinchiliklarga duch keladi, 72,8% esa kaloriyasi nazorat qilinadigan qulay ovqatlanishga qiziqish bildirgan. Ovqat tanlashdagi eng muhim mezonlar sog‘lom ovqatlanish (74,8%) va arzon narx (38,1%) bo‘lgan. Metabolik buzilishlar orasida ortiqcha vazn va semizlik ustunlik qilgan (36,1%). Olingan natijalar metabolik kasalliklarning oldini olish hamda sog‘liqni saqlash tizimi va davlatning ijtimoiy-iqtisodiy samaradorligini oshirish uchun raqamli texnologiyalar, QR-kod tizimlari va smart vending texnologiyalaridan foydalangan holda innovatsion profilaktik nazorat qilinadigan ovqatlanish modellarini joriy etish dolzarbligini tasdiqlaydi.
Keywords: Nazorat qilinadigan ovqatlanish; metabolik salomatlik; semizlik; 2-tur qandli diabet; yurak-qon tomir xavfi; sog‘lom ovqatlanish; profilaktika; kaloriyani nazorat qilish; ovqatlanish xulq-atvori; raqamli texnologiyalar; smart vending; ijtimoiy-iqtisodiy samaradorlik