Yosh va kasallik davomiyligiga bog‘liq holda birlamchi buyrak usti bezi yetishmovchiligining klinik xususiyatlari Yosh va kasallik davomiyligiga bog‘liq holda birlamchi buyrak usti bezi yetishmovchiligining klinik xususiyatlari

Dolzarbligi: Birlamchi buyrak usti bezi yetishmovchiligi (BBUY) kam uchraydigan, ammo klinik jihatdan muhim bo‘lgan endokrin kasallik bo‘lib, klinik belgilarining nospetsifikligi va erta tashxis qo‘yishdagi qiyinchiliklar bilan tavsiflanadi. BBUYning klinik xususiyatlarini yosh, kasallik davomiyligi va o‘rnini bosuvchi terapiya fonidagi kechish dinamikasini hisobga olgan holda o‘rganish diagnostik va davolash yondashuvlarini optimallashtirishda muhim ahamiyatga ega.

Tadqiqot maqsadi: Prospektiv kuzatuv davomida yosh, kasallik davomiyligi va klinik kechish dinamikasini hisobga olgan holda birlamchi buyrak usti bezi yetishmovchiligining klinik xususiyatlarini tavsiflash.

Materiallar va usullar: 2017–2024-yillar davomida ixtisoslashtirilgan endokrinologiya markazida ambulator va statsionar davolangan birlamchi buyrak usti bezi yetishmovchiligi bo‘lgan 100 nafar bemor retrospektiv-prospektiv tahlil qilindi. Baholash shikoyatlar, anamnestik ma’lumotlar, antropometrik ko‘rsatkichlar, arterial bosim darajasi, kasallik davomiyligi, addisonik krizlar chastotasi hamda hamroh patologiyani tahlil qilishni o‘z ichiga oldi. Prospektiv bosqich bemorlarni o‘rnini bosuvchi terapiya fonida dinamik kuzatishni nazarda tutdi. Ma’lumotlarga statistik ishlov berish tavsifiy statistika usullari va χ² mezoni yordamida amalga oshirildi. Farqlar p<0,05 bo‘lganda statistik jihatdan ahamiyatli deb hisoblandi.

Natijalar: Bemorlarning o‘rtacha yoshi 36,4 ± 17,1 yilni, o‘rtacha tana vazni 62,3 ± 13,2 kg ni, o‘rtacha bo‘yi esa 1,66 ± 0,08 m ni tashkil etdi. Kasallikning o‘rtacha davomiyligi 5,3 ± 7,1 yil bo‘lib, bu o‘rganilgan kohortaning yaqqol geterogenligini aks ettiradi. Gender tuzilmasida ayollar ustunlik qildi (68%), erkaklar 32% ni tashkil etdi. Tana massasi indeksi tahlili normal va pasaygan ko‘rsatkichlarning ustunligini aniqladi, bunda tana vazni yetishmovchiligi bemorlarning taxminan 30% ida qayd etildi. BBUYning klinik manzarasi yaqqol polimorfizm bilan tavsiflandi. Eng ko‘p uchraydigan klinik belgilar astenik sindrom (≈95%), arterial gipotenziya (≈90%), teri qoplamlarining giperpigmentatsiyasi (≈85%) va tana vaznining kamayishi (≈75%) bo‘ldi. Shuningdek, bosh aylanishi, dispeptik buzilishlar va tuzga bo‘lgan ehtiyojning oshishi qayd etildi. O‘tkazilgan statistik tahlil asosiy klinik belgilar, xususan arterial gipotenziya va giperpigmentatsiya o‘rtasida ishonchli assotsiatsiyani aniqladi (p<0,05). Kasallik davomiyligi 1 yildan kam bo‘lgan bemorlarda klinik belgilar kasalligi uzoq davom etgan bemorlarga nisbatan ko‘proq ifodalanganligi bilan tavsiflandi (p<0,05). Prospektiv kuzatuv natijalariga ko‘ra, adekvat o‘rnini bosuvchi terapiya fonida bemorlarning klinik holatida statistik jihatdan ahamiyatli yaxshilanish, jumladan astenik sindrom ifodalanganligining kamayishi va arterial bosimning barqarorlashuvi qayd etildi. Davolash rejimiga rioya qilinganda addisonik krizlar chastotasi ishonchli ravishda kamaydi (p<0,05).